Ontdek Loenen

Wie Loenen zegt, zegt water. Door sprengen en beken werd het heldere Veluwewater geleid naar molens. Dat water maakte Loenen eeuwenlang tot een echt ‘werkdorp’. Het bekendste voorbeeld is Papierfabriek De Middelste Molen aan de Loenense Molenbeek, waar al sinds 1622 papier wordt gemaakt, als enige in Nederland nog met waterkracht (en stoom).

Loenen hoort al lang bij het verhaal van Apeldoorn. In de Franse tijd was het even zelfstandig en vormde het van januari 1812 tot januari 1818 de mairie Loenen-Eerbeek in het kanton Brummen. Daarna werd Loenen weer samengevoegd met Apeldoorn. Die bestuurlijke relatie werd later ook praktisch: eerst in 1868 met een bevaarbare verlenging van het Apeldoorns Kanaal naar Dieren (met losplaatsen in Loenen) en kort daarna via de spoorlijn Apeldoorn–Dieren. Toen kreeg Loenen een eigen station (1887–1950). Vandaag brengt de toeristische stoomtrein die geschiedenis weer tot leven.

Elk onderdeel is met de hand vervaardigd in een sociale werkplaats, steentje voor steentje. Dat ambachtelijke proces geeft de bank niet alleen karakter, maar laat ook zien hoeveel aandacht en vakmanschap erin zit.

De bank staat op een prominente plek in het dorp: in het dorpshart, op het pleintje aan De Kempe. Op de voorkant zijn herkenbare Loenense iconen verwerkt die samen een route door de omgeving vormen. Je ziet de Loenense Waterval, de hoogste waterval van Nederland, maar ook de stoomtrein, want Loenen heeft een eigen station. Ook zie je Papierfabriek De Middelste Molen, aan de Loenense Molenbeek, waar al sinds 1622 papier wordt geproduceerd. Het is de enige werkende papierfabriek in Nederland die nog gebruikmaakt van waterkracht. Daarnaast zijn de muren van het Nationaal Ereveld Loenen afgebeeld: een bijzondere begraafplaats en de laatste rustplaats van bijna 4.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers. Zo verbindt de bank natuur, techniek en herinnering in één beeldverhaal.

Ook de achterkant toont typische elementen die bij Loenen horen. De Schaapskooi op de Loenermark verwijst naar het levende landschap: de schaapherder trekt nog dagelijks met een kudde Veluwse heideschapen de heide op, zodat dit natuurgebied open en gezond blijft. Tussen de mozaïekstenen bloeit de paarse heide, een beeld dat veel inwoners en bezoekers direct herkennen.

Verder is Kasteel Ter Horst opgenomen, verscholen op een landgoed in de bossen bij Loenen. Het kasteel is te bezoeken (onder andere via rondleidingen) en is een trouwlocatie van de gemeente Apeldoorn. Ook kan het worden afgehuurd, daardoor is het niet alleen een historisch gebouw, maar ook een plek waar mensen samenkomen.

De Middelste Molen produceert al sinds 1622 papier. Het is de enige papierfabriek in Nederland die nog in oude staat bewaard is gebleven. Nog steeds produceert de Middelste Molen op authentieke wijze nog allerlei soorten papier en is het mogelijk voor groepen en individuele bezoekers dit proces van nabij te aanschouwen. Er zijn vele vrijwilligers werkzaam in de molen, die zorgen voor een rondleiding maar ook voor de techniek en productie.

De aanleg van het Apeldoorns Kanaal, voor de economische ontwikkeling van Apeldoorn, is aanleiding geweest voor het ontstaan van de Loenense waterval. In de buurt van het dorp Loenen werd in 1869 Vrijenbergerspreng gegraven om water naar het Apeldoorns Kanaal aan te voeren en het water op peil kon worden gehouden. Vanwege het grote hoogteverschil in de spreng en de sterke stroming, werden er twee watervallen aangelegd. Op die manier kon een te sterke stroming worden voorkomen.

Het naaldbos, de heide met zijn prachtige jeneverbesstruwelen en verschillende heidesoorten, de schaapskudde met Veluwse heideschapen en de oude stuifduinen vormen hier hoogtepunten. Verder is het natuurgebied de Loenermark rijk aan grote zoogdieren, zoals herten, reeën, wilde zwijnen en vossen. Er zijn wandelingen van 2, 6 of 8 kilometer.

Zij verloren allen hun leven tijdens de Tweede Wereldoorlog of tijdens gewelddadige conflicten daarna, zoals in voormalig Nederlands-Indië of de meer recente (vredes-)missies. De graven liggen niet in strakke rijen op een grasveld, maar in het bos, verspreid langs slingerende paden.​

Het Ereveld is dagelijks voor publiek geopend van 9.00 – 17.00 uur. Je komt meer te weten over het ereveld aan de hand van een audiotour met QR-codes of via de jeugdroute welke leuk en leerzaam is voor kinderen. Beide routes zijn gratis en verkrijgbaar in het entreegebouw. Iedere zondag wordt er een wandeling verzorgt door een gids.

Het Loenense Enkenpad is één van de negen klompenpaden in en rondom Apeldoorn. Het is een rondwandeling die je start én eindigt bij de De Groote Modderkolk in Loenen. De route is 11 km lang en loopt veelal over onverharde paden, door open terrein en bos. Hij leidt je langs historische enken, een oud kerkenpad en een bijzondere natuurtuin.. Tijdens de wandeling zijn er voldoende horeca om te stoppen voor een break. Een aanrader!

Zeven generaties lang bleef het kasteel eigendom van de familie. Uniek aan dit kasteel is dat het hedendaags nog steeds bewoond wordt, Alexander Russelman is de eigenaar en woont hier al vanaf zijn geboorte. Naast rondleidingen, waarbij gidsen je leiden over het terrein, langs de Oranjerie, de bijgebouwen, de tuinen, het kasteel, de trouwzaal, de kapel en de kelders, kun je hier ook trouwen en evenementen organiseren

Je komt ook langs de potstal en akkers waar de Herenboeren een coöperatieve boerderij runnen voor de productie van puur en eerlijk voedsel. En je vindt er het boswachterskantoor van Natuurmonumenten beheereenheid Zuid-Veluwe en IJsselvallei.